Oświetlenie ewakuacyjnej - normy i przepisy

Oświetlenie ewakuacyjne należy do kategorii oświetlenia działającego niezależnie od podstawowego źródła zasilania. Dzięki temu można bezpiecznie poruszać się na danym obszarze w razie awarii prądu. Zapobiega również wybuchom paniki w przypadku, gdy konieczna jest szybka ewakuacja ludzi z budynku objętego awarią. Wato zatem wiedzieć, kiedy konieczne jest zamontowanie oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego w budynku i jak dobrać odpowiedni rodzaj oświetlenia.  

Co to jest oświetlenie awaryjne? 

Oświetlenie awaryjne, jak sama nazwa wskazuje, stosuje się podczas awarii zasilania urządzeń do oświetlenia podstawowego. Jego podstawowym zadaniem jest oświetlenie drogi dla szybkiego i bezpiecznego wyjścia z budynku. Oświetlenie awaryjne ma na celu zabezpieczenie osób biorących udział w potencjalnie niebezpiecznych działaniach lub znajdujących się w niebezpiecznej sytuacji, a także umożliwienie właściwego zakończenia podjętych czynności w sposób możliwie bezinwazyjny dla osób przebywających w danym rejonie.  Oświetlenie awaryjne jest ogólnym określeniem następujących odmian oświetlenia:
 

1) oświetlenie ewakuacyjne

• oświetlenie drogi ewakuacyjnej, 
• oświetlenie strefy otwartej, 
• oświetlenie strefy wysokiego ryzyka.  

2) oświetlenie zapasowe. 

Wymagania dotyczące oświetlenia 

Z zagadnieniem oświetlenia awaryjnego i ewakuacyjnego warto zapoznać się już na początku projektowania budynku. Taka przezorność pozwoli na przemyślane rozprowadzenie instalacji elektrycznej oraz zakup odpowiedniego sprzętu. Projektując oświetlenie awaryjne należy zadbać o to, aby gwarantowało możliwość bezpiecznego wydostania się z budynku bez względu na panujące warunki. Równie ważne jest przeprowadzanie okresowej kontroli oświetlenia awaryjnego oraz dokonywanie cyklicznych pomiarów. Takie działania pozwolą na wyeliminowanie wadliwego oświetlenia. Ważne jest, aby wykorzystywane oprawy oświetlenia ewakuacyjnego były zgodne z Polskimi Normami oraz posiadały certyfikat CNBOP. Dokument ten jest certyfikatem dopuszczenia odpowiednich opraw, które są używane w systemach awaryjnych. Zwykle wymagany jest przez straż pożarną podczas odbioru budynku publicznego.

Zakres zastosowania oświetlenia ewakuacyjnego 

Polskie prawo mówi wyraźnie, że oświetlenie ewakuacyjne należy stosować w następujących lokalizacjach:

1. W pomieszczeniach:

• widowni kin, teatrów i filharmonii oraz innych sal widowiskowych,
• audytoriów, sal konferencyjnych, lokali rozrywkowych oraz sal sportowych przeznaczonych dla ponad 200 osób,
• wystawowych w muzeach,
• o powierzchni ponad 1 000 m2 w garażach oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym.

2. Na drogach ewakuacyjnych:

• z pomieszczeń wymienionych w pkt 1,
• oświetlonych wyłącznie światłem sztucznym,
• w szpitalach i innych budynkach przeznaczonych przede wszystkim do pobytu ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się,
• w wysokich i wysokościowych budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego.

3. W budynkach tymczasowych, jeżeli są przeznaczone na cele widowiskowe lub inne z gromadzenia ludzi.

4. W pomieszczeniach z obudową pneumatyczną, jeżeli mają być wykorzystywane jako tymczasowe budynki PM o gęstości obciążenia ogniowego strefy pożarowej do 1000 MJ/m².

5. W tymczasowych budynkach typu namiotowego przeznaczonych do celów widowiskowych.

6. W pomieszczeniach dyspozytorni, technicznych pomieszczeniach tłoczni gazu (oraz na terenie tłoczni).  

Akty prawne oraz wytyczne 

W dzisiejszych czasach oświetlenie ewakuacyjne z racji jego łatwej dostępności oraz rozwoju budownictwa powinno być stosowane we wszystkich budynkach użyteczności publicznej. Reguluje to szereg aktów prawnych oraz norm, które zostały spisane specjalne po to, aby konkretnie i jasno wskazać, dlaczego taki rodzaj oświetlenia powinien być umieszczony we wskazanym obszarze. 

Rozporządzenia i normy dotyczące oświetlenia ewakuacyjnego 

1. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczeń tych wyrobów do użytku.
4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym.
5. PN EN 50172:2005 Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.
6. PN EN 1838:2005 Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne.
7. Wytyczne MLAR – (wzorcowe wytyczne konferencji ministrów budownictwa odnośnie wymagań dotyczących technicznych aspektów ochrony przeciwpożarowej instalacji elektrycznych) uwzględniające wymagania Parlamentu Europejskiego zawarte w wytycznych 98/24/EG rady z dnia 11.06.1998 r. zmienione poprzez wytyczne 98/48/EG z dnia 20.07.1998 r.

Dodatkowe normy uwzględniane w trakcie projektowania

• PN-EN 60598-2-22:2004/AC Oprawy oświetleniowe- Część 2-22: Wymagania szczegółowe – Oprawy oświetleniowe do oświetlenia awaryjnego
• HD 384/HD 60364 PN-IEC 60364:1999 (norma wieloczęściowa) Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych
• PN-EN 13032-1:2005 Światło i oświetlenie. Pomiar i prezentacja danych fotometrycznych lamp i opraw oświetleniowych – Część 1: Pomiar i format pliku
• PN-EN 13032-2:2005 Światło i oświetlenie. Pomiar i prezentacja danych fotometrycznych lamp i opraw oświetleniowych – Część 2: Prezentacja danych dla miejsc pracy wewnątrz i na zewnątrz budynku
• PN-EN 12464-1:2004 Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach
• PN-EN 50171:2007: Centralne systemy zasilania
• PN-EN 50272-2:2007: Wymagania bezpieczeństwa i instalowania baterii wtórnych – Część 2: Baterie stacjonarne
• PN-EN 60529:2003 Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (Kod IP)
• PN-EN 61347:2005 (norma wieloczęściowa) Urządzenia do lamp – Część 2-7: Wymagania szczegółowe dotyczące stateczników elektronicznych zasilanych prądem stałym, do oświetlenia awaryjnego
• PN-EN 60617-11:2004 Symbole graficzne stosowane w schematach – Część 11: Architektoniczne i topograficzne plany i schematy instalacji elektrycznych
• PN-N-01256-5:1998 Znaki bezpieczeństwa. Zasady umieszczania znaków bezpieczeństwa na drogach ewakuacyjnych i drogach pożarowych
• PN-N-01255:1992 Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa. 

Jeszcze kilka słów na temat oświetlenia... 

Budynek, w którym zanik napięcia w elektrycznej sieci zasilającej może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska, a także znaczne straty materialne, należy zasilać co najmniej z dwóch niezależnych, samoczynnie załączających się źródeł energii elektrycznej. W budynku wysokościowym jednym ze źródeł zasilania powinien być zespół prądotwórczy. Co do oświetlenia bezpieczeństwa - należy je stosować w pomieszczeniach, w których nawet krótkotrwałe wyłączenie oświetlenia podstawowego może spowodować groźne następstwa. Czas działania tego oświetlenia powinien być dopasowany do warunków występujących w pomieszczeniu i wynosić nie mniej niż 1 godzinę. Ogólna różnica polega również na tym, że oświetlenie awaryjne powinno działać jedną godzinę, natomiast oświetlenie ewakuacyjne - dwie godziny. W pomieszczeniu użytkowanym przy zgaszonym oświetleniu podstawowym, należy stosować oświetlenie przeszkodowe, zasilane napięciem bezpiecznym, służące uwidocznieniu przeszkód wynikających z układu budynku, drogi komunikacyjnej lub sposobu jego użytkowania, a także podświetlane znaki wskazujące kierunki ewakuacji.
 

Zobacz również artykuł: Oświetlenie drogi ewakuacyjnej - co warto wiedzieć.