Instrukcja BHP - jak należy ją dobrze opracować?

Instrukcja BHP to szczególny rodzaj dokumentów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, tworzony dla konkretnego stanowiska pracy lub dla konkretnego rodzaju pracy / czynności wykonywanych w jej ramach. W instrukcji powinny się znaleźć przede wszystkim najważniejsze zasady postępowania na danym stanowisku / podczas wykonywania danej czynności, których stosowanie pozwoli na efektywne minimalizowanie ryzyka wypadku. Kto opracowuje instrukcje BHP? Co powinna zawierać instrukcja BHP?

Co to jest instrukcja BHP?

Instrukcja BHP, jak już wspomniano we wstępie, jest dokumentem wewnątrzzakładowych regulacji, które mogą dotyczyć stanowiska pracy (np. piekarz, stolarz) lub czynności (np. obsługa konkretnej maszyny). W użyciu jest również nazwa instrukcja stanowiskowa BHP - względem prawa i wszelkich przepisów obie nazwy są tożsame. W praktyce jednak często używamy nazwy instrukcja stanowiskowa BHP do opisania dokumentu stworzonego dla danego stanowiska (np. spawacz), a nazwy instrukcja BHP - do opisania danej czynności (np. spawania). 

Instrukcje BHP - podstawa prawna

Instrukcje BHP są dokumentami obowiązkowymi w każdym zakładzie pracy, na każdym stanowisku pracy i przy wykonywaniu każdej czynności, w przypadku których występuje zagrożenia dla zdrowia lub życia pracowników. Decyzję o konieczności skonstruowania instrukcji BHP dla danego stanowiska / czynności podejmuje się na podstawie oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, które pracodawca jest obowiązany przeprowadzić dla każdego stanowiska pracy. 

Wszelkie kwestie z tym związane regulują: 

• Kodeks Pracy Art. 237: Pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy;
• Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 41.1): Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące: stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników; obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych; postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi oraz udzielania pierwszej pomocy.

Kto opracowuje instrukcje BHP?

Obowiązek zapewnienia właściwych instrukcji BHP dla poszczególnych stanowisk pracy spoczywa na pracodawcy. Przepisy nie wskazują jednak kto ma je opracowywać, a jedynie obligują pracodawcę do opiniowania gotowych instrukcji BHP i skonsultowanie ich z pracownikami / przedstawicielami pracowników. W praktyce pracodawcy najczęściej decydują się na zakup gotowych instrukcji BHP, zlecają ich przygotowanie pracownikom nadzoru bądź osobom doskonale znającym specyfikę pracy na danym stanowisku (np. kierownikowi działu) lub zlecają ich wykonanie specjalistom zewnętrznym (we współpracy z pracownikami danej firmy / zakładu). 

Co powinna zawierać instrukcja BHP?

Zgodnie z zapisami Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, § 41.2: Instrukcje powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatów. 

Instrukcja BHP - wzór

Każda instrukcja BHP / instrukcja stanowiskowa BHP powinna składać się z minimum czterech, podstawowych elementów: 

1. Uwagi ogólne
2. Podstawowe warunki bezpieczeństwa
3. Czynności zabronione 
4. Uwagi końcowe. 

Najczęściej jednak instrukcje BHP posiadają rozszerzoną strukturę, która zawiera m.in. charakterystykę danego stanowiska pracy / czynności / maszyny lub zakładu pracy oraz szczegółowo opisuje: 

• czynności, które należy podjąć przed rozpoczęciem pracy,
• zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy,
• czynności, które należy wykonać po zakończeniu pracy,
• zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych, stwarzających potencjalne zagrożenia dla zdrowia i/lub życia pracownika i/lub innych osób przebywających w pobliżu stanowiska pracy.  

Obowiązek aktualizacji instrukcji BHP

Pracodawca, zgodnie z przytoczonymi wcześniej przepisami, jest zobowiązany do udostępniania pracownikom aktualnych instrukcji BHP. Co to oznacza? Instrukcję BHP / instrukcję stanowiskową BHP należy zaktualizować, jeśli na danym stanowisku pracy zaszły zmiany (np. zastosowano nowe urządzenia techniczne lub urządzenia ze zmienioną konstrukcją / parametrami, zastosowano nowe procesy technologiczne itp.), które wpłynęły na przebieg oceny ryzyka zawodowego na tym stanowisku.

Podsumowanie

Aktualne, odpowiednio opracowane i skutecznie zweryfikowane instrukcje BHP są obowiązkowym elementem systemu bezpieczeństwa i higieny pracy, w przypadku gdy przebieg oceny ryzyka zawodowego wykazał konieczność ich przygotowania. Przepisy nie regulują długości instrukcji BHP (może być jedno lub wielostronicowa), jej kolorystyki, ani sposobu czy formy jej udostępniania pracownikom. Najczęściej stosowane są instrukcje w wersji planszowej, wykonane na sztywnej płycie i gotowe do zawieszenia w dowolnie wybranym miejscu.

Zobacz również artykuł: BHP - definicja i podstawowe pojęcia.